tha hồ hốt bạc

- Việt Nam sắp có hệ thống trường đại học xuất sắc đấy, từ nay bác Viễn hết chê bai giáo dục nước nhà nhé
- Thế thì mừng quá. Trường đó nằm ở đâu vậy?
- Đã thực hiện đâu mà biết, chính phủ mới cho chủ trương thôi
- Ôi dào! Thế mà tôi cứ tưởng… Ở nước mình ấy à, từ ý tưởng đến hiện thực có mà đến mùa quít. Thế nào là trường đại học xuất sắc hả bác?
- Thì tương đương với trường hàng đầu thế giới như Ha-Vớt, Ốc-sờ phớt chứ sao nữa
- Thế thì đáng mừng thật. Rồi giáo dục đại học nước ta sẽ cất cánh, rồi thì kĩ sư, bác sỹ Việt Nam sẽ tung hoành khắp thế giới. Giáo sư Anh, Mỹ không chịu trau dồi kiến thức ấy à, sang Lào, Cam-pu-chia mà xin việc làm nhé. Thế học trường xuất sắc có đắt không bác?
- Tất nhiên rồi, ngoài những “siêu nhân”, thần đồng ra, ai muốn vào đây chắc phải nộp hàng chục nghìn “đô” chứ không ít đâu
- Vậy trường đó mở ra cho con nhà giàu người nước ngoài học à?
- Cho người Việt Nam là chính chứ
- Nếu thế thì chỉ con cái các vị “siêu” giàu mới vào học được, con cái nông dân thì sao?
- Muốn cháu chắt vào học trường này thì từ đời ông cố nội đã phải ăn dè, hà tiện rồi. Có thóc, có thịt thì bán đi gửi tiết kiệm, khoảng hơn trăm năm là đủ tiền học cho một đứa
- Nếu vậy thì loại trường xuất sắc này khó mà thu hút được người học. Người giỏi, người tài, người giàu có họ du học những nước phát triển, hơi đâu lấy cái bằng trong nước cho phí tiền. Còn tầng lớp trung lưu và người nghèo thì lấy tiền đâu trả, không lẽ mang khoai sắn nộp thay cho học phí à?
- Người Việt mình giỏi xoay xở, rồi đâu sẽ vào đấy tất
- Vậy ai sẽ dạy cho loại trường này?
- Thì các giáo sư, tiến sỹ đã từng giật giải Nô-ben, những nhà kinh tế hàng đầu, những nhà chính trị, ngoại giao nổi tiếng thế giới chứ ai vào đây nữa
- Thù lao cho đám người này được cân bằng vàng, bằng “đô”, lấy đâu ra trả?
- Thì trả lương cho họ bằng các món đặc sản. Chẳng hạn, giáo sư nào thích mắm tôm thì trả bằng mắm tôm, thích sầu riêng thì trả bằng sầu riêng, có thế mà cũng phải hỏi
- Thế các giáo sư, tiến sỹ trong nước làm gì?
- Thì soạn giáo trình cho mấy giáo sư nước ngoài giảng.
- Giáo trình bậc học phổ thông còn đang phơi bày biết bao bất cập, soạn giáo trình cho các giáo sư nước ngoài đọc, họ cười cho thối mũi
- Bác chẳng biết gì cả. Nếu dự án soạn mới sách giáo khoa trị giá bảy mươi ngàn tỷ đồng được thông qua, thế giới sẽ phải đổ xô sang Việt Nam mua giáo trình. Lúc đấy tha hồ mà hốt bạc. Rồi thì chúng ta sẽ xuất khẩu chất xám, rồi nhập khẩu kĩ sư bác sỹ về làm “Ôsin” tại gia, rồi thì…
- Thôi đi! Từ ngày thống nhất đất nước đến giờ, phấn đấu mãi mà đã có trường nào lọt tốp 200 châu Á đâu. Chỉ mong có được một trường đạt mức trung bình của thế giới là mừng lắm rồi. Hão huyền
Cận

khắc khoải ngàn thu

- Bác Viễn này, thằng cháu nội tôi đã bảy năm học mẫu giáo rồi đấy
- Cái bản mặt lúc nào trông cũng “thẫn thộn”của bác làm sao sản sinh được đám con cháu thông minh kia chứ. Cháu nó bị “đao” từ nhỏ à?
- Đâu có, cháu rất bình thường, thậm chí còn khá thông minh nữa kia
- Vậy sao bác lại để cháu học mẫu giáo lâu vậy?
- Đành phải vậy thôi, cháu nó không thể thi được vào lớp một bác ạ
- Sao thế?
- Bác cứ lên mạng sẽ rõ. Ai đời, đề thi vào lớp một mà khối anh thạc sỹ, tiến sỹ chưa chắc đã làm được
- Bác cứ đùa, các cháu đã được đi học đâu mà bắt thi cử?
- Vậy mà để có được một xuất vào lớp một các cháu phải giải được mấy đề thi trắc nghiệm. Có đề tôi phải thức trắng đêm vắt óc mà vẫn không giải được
- Ồ, khó thế thì làm sao những đứa trẻ nhìn thấy con gà còn nhầm với con bò, gọi cái ao là biển Sầm Sơn lại có thể giải được? Hay là họ cố tình đánh trượt?
- Có lẽ thế, nhưng cũng phải thông cảm thôi, các mối quan hệ ở đâu chẳng có. Điện thoại của “sếp” trên phòng, trên sở ư, của kho bạc, ngân hàng ư, phải sắp xếp khẩn trương, nếu không thì liệu hồn. Trường càng nổi tiếng, đề càng khó, số tiền các phụ huynh dùng để “chạy” càng cao
- Thì cũng phải để các thày cô đồng lương vốn eo hẹp kiếm chác chút đỉnh chứ. “Có thực mới vực được đạo” mà. Bác cũng nên làm cái phong bì lo cho đứa cháu, vài nghìn “đô” chứ mấy
- Ối giời, tôi có sáu đứa cháu cả thảy, lo được hết cho chúng nó thì bán nhà đi à?
- Ai bảo đẻ cho lắm vào, còn kêu ca nỗi gì. Sao không cho chúng vào học đúng tuyến, có phải chạy chọt gì đâu
- Mấy cái trường làng đó học chỉ tổ ngu thêm chứ ích gì. Bác tính, với cương vị tổ trưởng bảo vệ cơ quan như tôi, con cháu phải học trường “xịn” mới xứng tầm chứ
- Mới có cái chức “còi” mà đã thế, không hiểu bác mà làm giám đốc công ty thì sẽ thế nào. Giả sử cháu bác có “chạy” được vào trường điểm, trường chuyên, liệu nó có theo kịp bạn bè không?
- Cái đó tính sau. Nếu không học được, thì chịu khó xách cặp cho mấy đứa học giỏi, sáng nào cũng mua xúc xích cho cái đám “siêu nhân” ăn, khi thi chúng sẽ cho “quay” bài, lo gì
- Bây giờ tôi mới hiểu người đời đã đặt nhầm tên cho Hòn Vọng Phu, phải gọi là Hòn Vọng Chữ mới đúng. Cái lối tư duy của nhũng người như bác cộng với sự quản lí yếu kém hiện nay, giáo dục Việt Nam còn khắc khoải ngàn thu, ngán cho cái sự đời
- Cận

Liệu cơm gắp mắm

- Báo để bác Viễn mừng nhé, chỉ ít năm nữa thôi là người Mỹ phải đưa con em họ sang Việt Nam du học ngay từ lớp mẫu giáo đấy!
- Thật vậy sao, thế thì đáng mừng quá. Lâu nay ta cứ phải cử con em sang đó học, rất tốn kém, mà có mấy đứa chịu về nước làm việc đâu. Bác nghe thông tin đó ở đâu ra vậy?
- Thì báo, đài mấy bữa nay loan tin bộ Học đang đề xuất chính phủ chi bảy mươi ngàn tỷ đồng để thay mới hoàn toàn sách giáo khoa mà. Phen này trí tuệ Việt sẽ thay máu hoàn toàn. Rồi thì “Ngô Bảo Châu” sẽ nhan nhản khắp nơi, cứ vào quán phở là gặp, muốn làm thợ sửa xe máy ấy à, phải đoạt giải Nô-ben mới xin được việc nhé…
- Bảy mươi ngàn tỷ đồng mà qui ra phở thì được bao nhiêu bát hả bác?
- Trí tuệ một anh bảo vệ như tôi không làm được phép tính lớn thế đâu, qui đổi ra cái khác cho dễ hình dung đi.
- Vậy được bao nhiêu căn hộ cho người thu nhập thấp?
- Sẽ được một trăm bốn mươi ngàn căn.
- Trời! vậy qui ra trường học thì thế nào?
- Đủ để xây hai nghìn ngôi trường hiện đại, mỗi ngôi trị giá ba mươi lăm tỷ đồng.
- Trời! vậy dùng để tăng lương cho giáo viên thì được bao lâu?
- Nếu mỗi giáo viên được tăng một triệu đồng một tháng thì được gần mười năm
- Trời! Vậy sao không dùng số tiền đó để cải thiện đời sống giáo viên, nâng cấp, xây mới trường học cho bà con vùng sâu vùng xa, thay mới sách giáo khoa làm gì, sách cũ có vấn đề à?
- Chắc vậy nên người ta mới đề xuất thay thế chứ!
- Tôi cũng biết nhiều cuốn sách giáo khoa của chúng ta giờ không còn phù hợp với thời đại mới nữa, nhưng cũng có cuốn chỉ cần điều chỉnh lại hoặc giảm tải một số nội dung là sẽ sử dụng tốt, việc gì phải thay cho tốn kém.
- Tôi lại nghĩ phải thay tuốt tuồn tuột, cái quần cũ bị rách thì phải mua quần mới, chớ có vá víu làm gì, hàng xóm láng giềng họ cười cho.
- Nhưng cũng phải liệu cơm gắp mắm chứ. Cái gì cũ cũng bỏ đi cả là không tốt cho tương lai đâu. Thế sách giáo khoa mới sẽ thuê Mỹ, Anh hay Pháp viết hộ?
- Do đội ngũ giáo sư, chuyên gia trong nước viết thôi.
- Ôi! Thế ra “Bổn cũ soạn lại à”? Nói bác bỏ quá cho, tôi bây giờ mất lòng tin vào đội ngũ giáo sư trong nước lắm, nhất là sau mấy vụ đạo văn vừa rồi.
- Cũng tùy người thôi bác ạ, phải có lòng tin vào các cây đa cây đề chứ!
- Đội ngũ trí thức của mình nhiều người tài, nhưng có mấy khi họ được đưa vào ban soạn thảo sách giáo khoa đâu, chỉ rặt những kẻ thèm tiền thôi.
- Bác khờ khạo quá, nếu giao cho người giỏi soạn sách giáo khoa thì làm sao chỉ ra được lỗi, để mà có cớ xin tiền làm lại.
- Ừ nhỉ, thế mà tôi không nghĩ ra đấy!
Cận

Ngượng chết đi được

- Người xinh cái dáng cũng xinh/người giòn cái tỉnh tình tinh cũng giòn. Đố bác Viễn cái Tỉnh tình tinh là cái gì?
- Gớm quá, sáng ra đã rửng mỡ, là cái “ấy” chứ còn cái gì nữa, chỉ được cái bậy bạ là giỏi
- Theo bác, cái Tỉnh tình tinh có giá trị lắm không mà nhiều người khoái thế?
- Tất nhiên rồi. Cả ngôi nhà cũng chỉ trăm cây vàng, vậy mà cái Tỉnh tình tinh được ví là cái ngàn vàng kia đấy
- Thảo nào mà khối ông sẵn sàng đánh đổi cả sự nghiệp, danh dự, gia đình chỉ vì cái Tỉnh tình tinh. Mà sao dạo này phát hiện nhiều vụ đồi bại thế bác nhỉ, hết thầy giáo gạ tình lấy điểm lại đến ông hiệu trưởng mua dâm học trò, có vị quyền cao chức trọng đứng đầu một tỉnh cũng phải khăn gói ra đi sau mấy đêm “hoang dã” với các cháu tuổi vị thành niên…
- Chẳng cứ nước mình, khối ông tai to mặt lớn tầm cỡ thế giới cũng lăn đùng ngã ngửa vì cái Tỉnh tình tinh đấy
- Thật dại dột quá, chết ngoài sa trường còn đáng, chứ chết bởi cái thứ trông cũng chẳng lấy gì làm “nhã nhặn” lắm thật uổng quá
- Thôi đi, chẳng qua là bác già rồi, không còn sức mà “cày sâu cuốc bẫm” nên mới nói thế, chứ hồi còn trẻ bác khác gì con ngựa hoang, đến cỏ dại còn gặm lấy gặm để nữa là
- Bác chỉ được cái nhớ dai. Trước đây, đúng là tôi có “hư” thật, nhưng đấy là do chị em tự nguyện dâng hiến đấy chứ, đâu có mua bán trao đổi như bây giờ
- Mới chỉ làm đội trưởng đội bảo vệ cơ quan mà bác đã bị các cô xúm xít vây quanh, thử hỏi làm to hơn nữa sẽ thế nào, khó mà thoát khỏi bẫy tình lắm
- Làm quan thật sướng bác nhỉ, mỡ cứ tự chui vào miệng mèo, ước gì…
- Cũng chẳng như bác nghĩ đâu. Khi còn quyền cao chức trọng, muốn bao nhiêu cái tỉnh tình tinh cũng có người cung phụng, nhưng đến lúc cần, chính cái đám “đưa người cửa trước, rước người cửa sau” đó lại cung cấp bằng chứng cho dư luận
- Kinh thế kia à, đã ăn vụng thì phải kín đáo, khôn khéo chứ
- Không ai nói hay cả ngày được đâu, nằm cạnh vài ba đóa hoa tuổi trăng rằm, ngào ngạt như múi mít đầu mùa, ai còn giữ được bình tĩnh chứ. Xong việc một cái là thẳng cẳng như thằng chết trôi, ai muốn quay phim chụp ảnh mà chẳng được. Khi cần tống tình, tống tình, hay hạ bệ ai đó, chỉ việc “tương” lên internet, thế là xong một đời dại khờ
- Ôi! Nếu bị đưa lên mạng thì cả thế giới sẽ “chiêm ngưỡng” thằng “em” bé bỏng à?
- Không chỉ có thế, mọi người sẽ bàn tán, chê bai, dè bỉu nữa chứ
- Tiếc quá, hồi trẻ, khi còn “hùng vĩ” chẳng có internet để quảng bá “thương hiệu”, giờ “hàng họ” đã quá “đát” còn bị quay lén, chụp trộm đưa ra cho thiên hạ bình phẩm, ngượng chết đi được
Cận

Nặng lòng với bạn đọc bình dân

Có thể nói, từ đầu những năm 30 đến trước cách mạng tháng Tám năm 1945 là giai đoạn cực thịnh của văn học, báo chí Việt Nam. Đây thực sự là thời kì” trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng”, đã sản sinh ra nhiều thế hệ nhà văn, nhà báo nổi tiếng, được lịch sử và xã hội ghi nhận
Đôi lời nhắn nhủ bạn làng Nho
Khởi đầu cho các trào lưu văn học lớn ở Việt Nam là hai khu vực báo chí lớn của cả nước: Sài Gòn và Hà Nội. Ở Sài Gòn, trong mảng báo chí- văn học đáng kể nhất là tờ báo Phụ nữ tân văn (Số 1 ra ngày 2-5-1929, do bà Nguyễn Đức Nhuận làm chủ nhiệm, Đào Trinh Nhất làm chủ bút, ra vào ngày thứ Năm hàng tuần, đóng cửa vào năm 1934). Tờ báo đã qui tụ được nhiều tên tuổi lớn như Phan Khôi, nữ sĩ Manh Manh (Cao Thị Kiêm), Hồ Văn Hảo, Trịnh Đình Thảo, Bùi Thế Mỹ, Hồ Biểu Chánh, Bửu Đình, Thiếu Sơn, Vân Đài… Có thể nói, đây là nơi khởi nguồn cho dòng thơ Mới nói riêng, góp phần gây dựng và thúc đẩy sự phát triển văn học hiện đại nói chung.
Cùng thời kì với Phụ nữ tân văn ở Sài Gòn, tại Hà Nội, từ đầu thập niên 30 của thế kỉ trước, nhóm Tự lực văn đoàn ngay khi vừa ra đời đã để lại những dấu ấn đặc biệt đối với xã hội. Những tác phẩm văn học của Nhất linh Nguyễn Tường Tam, của Khái Hưng Trần Khánh Giư…. đăng dài kì trên các báo Phong Hóa, Ngày Nay đã nhanh chóng chiếm lĩnh văn đàn, được bạn đọc, nhất là tầng lớp thị dân, tiểu tư sản hết sức yêu thích. Tờ Phong Hóa rất ủng hộ phong trào thơ Mới trong Nam, đã cho đăng hàng loạt bài tranh luận về thơ Mới và thơ Cũ đặt cạnh những tác phẩm của Lưu Trọng Lư, Thế Lữ, Phạm Huy Thông, Vũ Đình Liên, Nguyễn Văn Kiện, Đỗ Đức Vượng… Nội dung các bài viết tập trung công kích thơ Đường luật, hô hào bỏ niêm, luật, biền ngẫu, phê phán lối hành văn tầm chương trích cú, sáo ngữ… Trên Hà Nội báo ra ngày 8-4-1936 Lưu Trọng Lư có viết:
Đôi lời nhắn nhủ bạn làng Nho
Thơ thẩn, thẩn thơ, khéo thẫn thờ
Nắn nót miễn sao nên bốn vế
Chẳng thơ thì cũng cóc cần thơ
Để bảo vệ các phương thức sáng tác truyền thống, các nhà thơ theo Hán học như Tản Đà (Nguyễn Khắc Hiếu), Huỳnh Thúc Kháng cũng có phản ứng nhưng rất yếu ớt. Tuy nhiên, điều dễ nhận thấy là, cả hai nhóm Phụ nữ tân văn và Tự lực văn đoàn đả phá hết sức mạnh mẽ sự gò bó của lối sáng tác cũ, nhưng họ cũng quá đề cao phương diện nghệ thuật, chuộng hình thức, ít có sự cải cách lớn về nội dung. Các lề lối sáng tác mà họ hô hào áp dụng ở Việt Nam cũng ít có sự sáng tạo, không hoàn toàn phù hợp với bản sắc và thuần phong mĩ tục nước ta, chủ yếu theo lối sáng tác phương Tây, chỉ đáp ứng nhu cầu của giới trí thức, tầng lớp trên. Để giữ chân đọc giả, họ thường sử dụng hình thức dài kì, đăng tải dạng tiểu thuyết diễm tình, kể về các mối tình bi ai, tay ba, tay tư của tầng lớp thanh niên thành thị. Để có được một bộ sách trọn vẹn, bạn đọc phải trả số tiền tương đương, thậm chí cao hơn nhiều so với một cuốn sách in thông thường, trong khi chất lượng lưu giữ lại thấp, chữ in nhòe, mờ, phải chờ đợi hàng năm trời mới có được một cuốn sách trọn vẹn. Khuôn khổ tờ báo có hạn cũng hạn chế sự bay bổng của người viết. Vì là văn chương in trên báo, nên các tác giả nhiều khi phải viết các nội dung văn học bằng ngôn ngữ báo chí, tạo nên sự “Đặc thù” rất Việt Nam.
Trong bối cảnh chung đó, ông Vũ Đình Long ( chủ nhà in Tân Dân) thành lập tờ Tiểu thuyết thứ bảy (1934). Thời gian đầu, có lẽ do bước vào lĩnh vực quá mới mẻ, nên ông Vũ Đình Long hầu như chưa tìm được một lối đi riêng. Chức năng, nhiệm vụ xã hội, nội dung, hình thức của tờ báo này không khác nhiều so với hai tờ báo trên, cũng chủ yếu đăng những sáng tác mới bằng hình thức dài kì, cũng bàn luận các vấn đề văn chương thời thượng, cũng ủng hộ sự cách tân, phê phán những lề thói sáng tác cũ. Tiểu thuyết thứ Bảy, mặc dù cũng thu hút được nhiều nhà văn, nhà báo trẻ, nhưng vẫn không thể cạnh tranh được với Tự lực văn đoàn do chưa gây dụng được những đặc sắc riêng. Đây chính là lí do khiến ông Vũ Đình Long cho ra đời tờ Phổ thông bán nguyệt san và sau này ra tờ Tao đàn với những cách thức hoàn toàn khác với thông lệ. Cả ba tờ báo này được người đọc gộp chung vào một cái tên: Nhóm Tân Dân
Cũng như nhiều tờ báo thời bấy giờ, Phổ thông bán nguyệt san (số 1 ra ngày 1-12-1936) và Tao đàn (số 1 ra ngày 1-3-1939) ngay từ khi ra đời đã xác định: “Không làm chính trị, phục vụ văn hóa, giúp ích đại chúng bằng cách vừa mua vui cho họ, vừa mở mang trí tuệ, in rõ ràng và đẹp để đọc không mệt mắt, và bán bằng một cái giá hạ nhất để cho các bạn đồng nghiệp không theo kịp, mà cũng là để cho bất cứ đọc giả nào cũng có thể bỏ tiền ra mua”- Vũ Bằng, Bốn mươi năm nói láo, NXB Văn hóa thông tin. Mục tiêu của cả hai tờ báo nhằm “ gây ngay một phong trào quốc văn mạnh mẽ và rộng lớn từ trước đến nay”
Dưới một mái nhà chung
Nhóm Tân Dân được hình thành và bộc lộ hết những nét đặc sắc của mình chủ yếu trong giai đoạn 1936-1939, thời kì Vận động dân chủ. Đây là lúc, Đảng Cộng sản và Đảng Xã hội Pháp liên minh với nhau thành lập Mặt trận nhân dân. Mặt trận đã giành thắng lợi vang dội trong cuộc Tổng tuyển cử vào tháng 5-1936. Chính phủ mới đã công bố chương trình hành động có nhiều điểm tiến bộ, phù hợp với nguyện vọng dân chủ của nhân dân Pháp và người dân các xứ thuộc địa của Pháp, trong đó có Việt Nam. Lúc này, hệ thống báo chí cách mạng, đặc biệt là hệ thống báo chí của Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động rất mạnh, chi phối mọi mặt đời sống xã hội nước ta. Báo chí đã khuấy động hiệu quả các phong trào Dân nguyện trong dịp đón Gô-Đa, kêu gọi tổ chức Đông dương đại hội, vận động người dân bầu cho người của Đảng tham gia vào các viện Dân biểu… Hòa trong không khí chung đó, nhiều tờ báo của cá nhân cũng rầm rộ ra mắt. Tờ thì phụ họa với các chủ trương của báo chí cách mạng, tờ thì thuần túy đề cập tới các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, nhằm nâng cao dân trí, nhận thức của người dân. Phổ thông bán nguyệt san là một trong những tờ báo như vậy.
Để khắc phục hạn chế của một số tờ báo trước đó, ông Vũ Đình Long chủ trương, mỗi kì, Phổ thông bán nguyệt san sẽ đăng trọn vẹn một cuốn tiểu thuyết, dung lượng không quá 200 trang. “Cái giá hạ nhất” mà Vũ Bằng nói ở trên là 25 xu cho một số Phổ thông bán nguyệt san (Trong khi một cuốn tiểu thuyết diễm tình thời bấy giờ có giá từ 3-5 hào). Mỗi kì Phổ thông bán nguyệt san in 2000 bản, riêng đối với tiểu thuyết của Lê Văn Trương thì in 3000 bản. Mỗi trang bản thảo tác giả sẽ được nhận 8 hào (sau năm 1939 tăng lên 1,2 đồng/trang), đồng thời báo cũng có qui định, mỗi trang bản thảo phải đủ 32 dòng, mỗi dòng 14 chữ. Để các sản phẩm của mình được phổ cập rộng rãi, nhà in Tân Dân có chế độ rất cao cho các cơ sở bán lẻ: “Đại lý cho sách báo Tân Dân đặt khắp Đông Dương. Hoa hồng cao từ 8-10%. Suốt từ Lạng Sơn đến Cà Mau, Nam Vang, Vientiane… đại lý phần nhiều sòng phẳng (Hà Nội cũ nằm đây- Tạp chí Văn học số 5-1989, Lê Kim Vinh ghi lại lời kể của nhà văn Ngọc Giao).
Trong quá trình hoạt động của mình, riêng ở Hà Nội, nhà in Tân Dân phải cạnh tranh khốc liệt với nhiều đối thủ như Nhà in Viễn đông, Nhà in L.Schneider, Nhà in Taupin, Nhà in Mingsang, Đông kinh, Nhà in Ngô Tử Hạ, Nghiêm Hàm ấn quán, Nhà in Mạc Đình Tư, Nhà in Văn Hồng Thịnh, Nhà in Trung Bắc tân văn… Để cạnh tranh hiệu quả, ông Vũ Đình Long chủ trương, không chỉ thay đổi về mặt nội dung, hình thức của tờ báo cũng cần được cải tiến, sao cho thật bắt mắt, thu hút được độc giả. Có thể nói, ông là một trong những người đầu tiên ở Việt Nam sử dụng máy in Minerve hiện đại nhất thời bấy giờ: “Một phút nhả ra năm chục tờ giấy in khổ báo, tự nó gấp rất ngon lành”- Theo Ngọc Giao, bài đã dẫn. Chính nhờ sự đầu tư táo bạo này mà các sản phẩm chính của Tân Dân được in đẹp hơn hẳn những ấn phẩm đương thời, được bán với giá hạ nhất có thể. Cung cách làm ăn này đã khiến Tân Dân nhanh chóng trở nên hùng mạnh, ngày càng bỏ xa các đối thủ. Để giữ uy tín, cũng như giữ chân các văn nhân kí giả: “Ông Vũ Đình Long có một điểm đáng ghi mà ít có nhà xuất bản nào thời đó cũng như bây giờ hơn được: Tiền thu lao gửi các nhà văn, nhà báo vào cuối tháng không bao giờ trục trặc. Đúng ngày 27 hay 28 mỗi tháng ông đã để sẵn một loạt phong bì đề tên từng người. Anh em nào đến, bắt tay, uống chén nước xong là có bao thư trao liền, đúng răm rắp, không bao giờ suy suyển. Về điểm này, đã có lần ông nói với tôi rất thật thà: Ai cũng có gia đình và phải tiêu đúng ngày. Lắm khi tôi cũng thiếu, nhưng thiếu thì tôi đi vay nợ để đưa cho đúng ngày, chớ để lỡ, anh em buồn lắm”- Vũ Bằng- Sách đã dẫn
Ngoài Phổ thông bán nguyệt san (lớp cũ) đăng tiểu thuyết ra vào ngày 16 hàng tháng, từ 1-7-1943, nhóm Tân Dân cho ra thêm loại Phổ thông chuyên san (Cũng ra hàng tháng), mỗi tập đề cập tới một lĩnh vực khoa học xã hội như Văn học, Sử học, Triết học. Những bài viết trên Phổ thông chuyên san chủ yếu mang tính khảo cứu, mục đích là phổ cập nhận thức, gây dựng cho tủ sách của tầng lớp trí thức. Số trang mỗi tập không nhất định, tùy thuộc vào từng vấn đề. Giá bán cũng rất linh hoạt, tăng giảm tùy số, phụ thuộc vào số trang và chất lượng bài vở. Phổ thông chuyên san được in trên giấy dó-pha, rất bền, có thể lưu giữ được hàng trăm năm
Bộ máy nhân sự của Phổ thông bán nguyệt san khá qui củ, gọn nhẹ, hiệu quả cao, có sự phân nhiệm rõ ràng. Tòa soạn đặt tại 93 phố Hàng Bông. Ngoài chủ báo là ông Vũ Đình Long, chân Thư kí tòa soạn được giao cho Vũ Bằng, Trúc Khê phụ trách phần khảo cứu, sưu tầm và thơ, Ngọc Giao sửa mo-rát, Nguyễn Khánh Đàm phụ trách trị sự, Trần Kim Dần phụ trách nhà in. Do cung cách quản lí hiện đại, sòng phẳng, có trước có sau, tôn trọng tầng lớp văn nhân kí giả nên nhà in Tân Dân thu hút được rất đông nhà văn, nhà báo, nhà khảo cứu nổi tiếng thời bấy giờ như: đại diện cho nhóm cựu học có Mai Đăng Đệ, Phan Kế Bính, Doãn Kế Thiện, Nhượng Tống, Nguyễn Can Mộng, Phan Khôi, Tản Đà…, đại diện cho nhóm tân học là Lan Khai, Vũ Trọng Phụng, TchyA (Đái Đức Tuấn), Phùng Tất Đắc, Lê Văn Trương, Lưu Trọng Lư, Thâm Tâm, Trần Huyền Trân, Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Tuân, Nam Cao, Tô Hoài, Kim Lân…
Theo thống kê chưa đầy đủ, Phổ thông bán nguyệt san phát hành được 156 số (12/1936-4/1945). Ấn phẩm trên Phổ thông bán nguyệt san chủ yếu là “sách lịch sử, diễm tình, phần lớn li kì, rùng rợn, độc giả trẻ nam nữ rất thích”- Ngọc Giao, bài đã dẫn. Tác giả được đăng nhiều nhất là nhà văn Lê Văn Trương với 22 tác phẩm đăng trên 35 số báo. Do công tác lưu trữ yếu kém, hiện vẫn còn một số tác phẩm vẫn chưa xác định được in trong số báo nào.
Bên cạnh nhóm Tự lực Văn đoàn, nhóm Tân Dân nói chung, tờ Phổ thông bán nguyệt san nói riêng trở thành diễn đàn để văn nhân, kí giả thời đó đăng tải những đứa con tinh thần của mình, là nơi để họ giao lưu, học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau. Đây chính là cơ sở hình thành nên các văn nhóm sau này. Không chỉ vậy, Phổ thông bán nguyệt san còn là nơi phát hiện, nuôi dưỡng nhân tài. Trong Bốn mươi năm nói láo, nhà văn Vũ Bằng kể: “Anh em viết văn lúc đó hầu hết đều tiếp xúc với tôi, cho nên ngoài cái lợi được học hỏi thêm về văn hóa, văn chương ngoại quốc, ngoài cái lợi rút kinh nghiệm và trau dồi nghề nghiệp, tôi lại còn được biết rõ hơn về tài đức, tư tưởng, sở trường, sở đoản của từng anh em văn nghệ”. Sau này, trong các hồi kí, ghi chép của nhiều người như Lý Văn Sâm, Tô Hoài…đều bày tỏ sự hàm ơn đối với ông Vũ Đình Long, Vũ Bằng, những người phát hiện, động viên, tạo điều kiện cho nhân tài nảy nở, cống hiến những tác phẩm xuất sắc cho xã hội
Góp một tiếng nói riêng
Có thể nói, Tự lực Văn Đoàn đã taọ dựng nên cực Lãng mạn chủ nghĩa, thì Tân Dân góp phần tạo ra cực Hiện thực chủ nghĩa, như nhạc sĩ Phạm Duy từng viết: “Nền văn học Việt Nam cận đại thường đi qua ngả báo chí trước khi xuất hiện bằng ấn phẩm. Hoặc nó mang tính chất canh cải phong hóa và thẩm quan của nhóm Tự lực văn đoàn. Hoặc đó là thứ văn học xã hội của nhóm Tân Dân”- Hồi kí Phạm Duy, chương 3. Tuy phải cạnh tranh rất khốc liệt, nhưng có thể nói, đối thủ nặng kí nhất của Tân Dân là Tự lực Văn đoàn. Đây không chỉ là cuộc đua quảng bá văn học nghệ thuật, còn là cuộc đua giành đọc giả, giành lợi nhuận. Để chiến thắng cả hai bên đua nhau đầu tư phương tiện in ấn, nâng cao kĩ thuật trình bày, chú trọng quảng cáo, hạ giá sản phẩm, lôi kéo người nổi tiếng… Để không bị Tân Dân và Tự lực văn đoàn bỏ quá xa, các báo khác cũng phải cố gắng tham gia vào guồng quay đó, nhiều tờ không theo kịp, bị mất đọc giả dẫn đến phá sản. Chính thực tế này đã thúc đẩy báo chí phát triển rất nhanh, tạo không khí sôi nổi chưa từng thấy trên văn đàn. Đây cũng là lí do khiến các nhóm văn nhân kí giả ngày càng xa nhau, thậm chí coi nhau như thù nghịch, dẫn đến hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh. Về vấn đề này, tác giả Ngọc Giao kể: “Hàng tuần, tờ Phong hóa rồi tiếp đến Ngày nay, cơ quan ngôn luận của nhóm Nhất Linh thẳng tay lôi Vũ Đình Long lên mặt báo, sử dụng tranh trào phúng, thơ văn hài hước, gọi nhà xuất bản Tân Dân 93 Hàng Bông là động Tân Dân, Vũ Đình Long là tiên ông phun kiếm ra tiền. .. Vũ tiên ông khoái chí, coi đó là địch thủ Tự lực văn đoàn đang quảng cáo không công cho Vũ tiên ông. Nhóm Nhất linh cũng biết vậy, nhưng vẫn phải lấy việc tiên ông phun kiếm ra tiền để làm đề tài mua vui độc giả, vì cười đùa mãi với Xã Sệ, với Lý toét cũng làm người đọc chán”
Nếu như Tự lực văn đoàn là một tổ chức văn chương tự nguyện có tuyên ngôn, tôn chỉ, mục đích, thì Tân Dân lại có cơ cấu hết sức lỏng lẻo, trọng sự hồn nhiên. Tất cả xoay quanh cái trục Vũ Đình Long, tác giả vở kịch 3 hồi Chén thuốc độc lừng danh thuở trước (1921). Những người tham gia nhóm Tân Dân không chịu sự ràng buộc nào cả, hôm nay thích thì ở, mai không thích thì đi, tự do tuyệt đối. Sự công kích lẫn nhau giữa hai nhóm diễn ra khá lâu, khởi đầu từ giữa thập niên 1930, Tự lực văn đoàn “kết án” nhà văn Nguyễn Công Hoan đạo văn khi viết tác phẩm Cô giáo Minh. Để phản pháo, trong bài Từ Cô giáo Minh đến Đoạn tuyệt (số 92) Nguyễn Công Hoan kết án Nhất Linh (Nguyễn Tường Tam) là người gian ngoa, “không biết mình và không biết người”, hay trong bài Lối trích văn của Phong hóa, số 97, Nguyễn Công Hoan lại chỉ ra lối trích văn xuyên tạc của Phong hóa nhằm hạ uy thế đồng nghiệp…
Một trong những điểm yếu của nhóm Tân Dân (mà Tự lực văn đoàn khoét sâu công kích) là thường xuyên đăng tải các loại truyện rẻ tiền, câu khách, tất cả vì lợi nhuận. Tự lực văn đoàn coi văn chương của Tân Dân là thứ rẻ tiền, thiếu tính nghệ thuật, chỉ phù hợp với tầng lớp bình dân, ít học. Đây chính là nguyên nhân khiến ông chủ Vũ Đình Long cho ra đời tạp chí Tao Đàn (1/3/1939), một sản phẩm văn chương cao cấp, được coi như là một trong những tạp chí chuyên nghiên cứu về văn hóa nghệ thuật đầu tiên ở Việt Nam.
Nhắc đến Tân Dân là nhắc đến những trí thức nặng lòng với đất nước. Trong Hồi kí của mình Vũ Bằng kể: “Trần Huyền Trân, Tô Hoài, Nam Cao dường như cũng bí mật hoạt động cho kháng chiến với Thâm Tâm, cùng một lúc với Lý Văn Sâm chiến đấu ở trong Nam… Đa số anh em văn nghệ trong nhóm Tân Dân xếp bút nghiên theo kháng chiến. Thực ra không phải đến lúc đó (năm 1945) anh em mới theo kháng chiến, ngay từ hồi Nhật tới, Pétain lên cầm quyền ở Pháp thì nhiều anh em trong nhóm đã bí mật hoạt động rồi, nhưng vẫn viết bài thường trực. Phải chờ đến lúc Pháp tiến vào thủ đô, dân ta tiêu thổ kháng chiến, lúc ấy anh em mới ra bưng thật sự”. Và chính những con người này, khi kháng chiến thành công, người bỏ xác nơi chiến địa, người còn sông trở về tiếp tục phát huy trí sáng tạo, gây dựng nên một nền văn học, báo chí cách mạng hùng mạnh ngày nay

Lợi nhuận lớn quá

- Cuối tuần này bác Viễn có rảnh không, qua biên giới với tôi một chuyến?
- Sắp xuống lỗ rồi, được đi một chuyến thăm nơi địa đầu tổ quốc kể cũng thú vị…
- Rỗi hơi đâu mà đi chơi. Tôi định rủ bác đi thám thính dây chuyền sản xuất băng keo giá cả thế nào để nhập về thôi
- Băng keo trong nước đã làm được từ lâu, bác đầu tư vào lĩnh vực này liệu có cạnh tranh được không?
- Thị trường băng keo gần đây đang cháy hàng, mình không chớp lấy cơ hội thì uổng quá
- Vậy mà tôi không biết đấy. Sao tự nhiên mọi người sử dụng nhiều băng keo thế nhỉ?
- Không phải ai cũng có nhu cầu, chỉ có các trường mầm non và tiểu học là mua nhiều thôi, toàn loại xịn nhé
- Ở các cấp học này họ dùng băng keo làm phần thưởng cho các cháu khá, giỏi à?
- Bác chẳng hiểu gì cả, các cô giáo dùng băng keo để dán miệng những đứa hay khóc, hay nói chuyện trong lớp
- Không còn biện pháp gì nữa hay sao mà phải dùng cách đó vậy?
- Cũng đã có bảo mẫu nặng gần bảy mươi kilogam đứng lên lưng cháu bé hơn một tuổi rồi hắt cả xô nước vào mặt cháu chỉ bởi cháu làm rây thức ăn ra người, có cô dùng cả thanh củi tạ phang mấy chục phát vào đùi, vào mông cháu bé mới mười tám tháng tuổi chỉ vì cháu ị đùn không xin phép…
- Đánh thế đã là kinh khủng rồi, còn dán băng keo vào miệng các cháu làm gì?
- Bác toàn hỏi ấm ớ, để hàng xóm không nghe thấy tiếng kêu thét của các tội nhân chứ còn để làm gì nữa
- Nghe nói ở trong Nam có một cháu bé bán thân bất toại do bị cô giáo dán băng keo vào miệng. Gần đây lại rộ lên hiện tượng này. Dán kín miệng thế, các cháu thở làm sao được?
- Thì thở đằng mũi
- Nhỡ cháu bị cảm cúm, ngạt mũi thì sao?
- Thì thở bằng mắt, bằng tai
- Nói dại, nhỡ cháu bác gặp phải bảo mẫu dạng hổ vồ này, bác tính sao?
- Cháu tôi mỗi ngày chỉ nói chuyện mấy tiếng đồng hồ, cả tuần ị đùn có vài lần, cô nào nỡ hành hạ đóa hoa hồng bé bỏng của tôi chứ
- Bác có biết việc bác bán băng keo cho các trường mầm non là tiếp tay cho tội ác không?
- Biết chứ, nhưng lợi nhuận lớn quá, ai kìm lòng cho được
Cận

dễ được chấp nhận

- Bác Viễn sinh ngày mấy?
- Ngày 13. Có chuyện gì vậy? Năm nay bác định mua quà sinh nhật tặng tôi đấy à?
- Còn lâu nhé, tôi hỏi để biết bác được vào thành phố vào thứ mấy thôi
- Có nghĩa là…
- Nếu biển số xe của bác là số lẻ giống ngày sinh, bác chỉ được vào trung tâm thành phố các ngày thứ ba, thứ năm, thứ bảy thôi
- Vậy các ngày chẵn nếu có việc cần kíp tôi không được vào thành phố à?
- Tất nhiên rồi
- Những người làm nghề vận tải hàng hóa, lái xe taxi sẽ một ngày nghỉ, một ngày làm, ngày ăn, ngày nhịn sao?
- Tất nhiên rồi
- Những người đau đẻ, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não mà biển số xe của họ lại lệch với ngày được phép vào thành phố thì làm thế nào?
- Thì đành phải nhịn thêm một ngày chứ sao. Xe nhà không được phép thì thuê taxi, đi xe buýt
- Lúc đó các phương tiện công cộng cũng chỉ được phép hoạt động một nửa, hành khách sẽ tranh giành, chen chúc, lỡ “phọt” con ra trên xe buýt thì sao?
- Sao bác hỏi nhiều thế, nhức cả đầu. Vừa đẻ ra đã được đi ôtô, sướng quá còn gì
- Vậy tôi mua thêm chiếc xe nữa, một cái biển chẵn, một cái biển lẻ, muốn vào thành phố lúc nào chẳng được, tha hồ
- Ai cũng làm như bác thì tình trạng ùn tắc giao thông sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn
- Vậy bác nghĩ “sáng kiến” biển chẵn, biển lẻ sẽ khiến đường thông hè thoáng hay sao, còn lâu nhé. Mà ai nghĩ ra cái trò cấm đoán này thế nhỉ?
- Cái bản mặt đầy mỡ, cằm sệ xuống hàng chục ngấn thì nghĩ được cái gì tử tế, đua theo nước ngoài thôi
- Đúng là voi đú, chuột chù nhảy sex. Ở nước ngoài cấm như vậy thì được, bởi hạ tầng, dịch vụ của họ được tổ chức rất tốt, tàu điện ngầm, xe buýt chạy suốt ngày đêm…
- Bác tính, mấy cô người mẫu quá lứa, mấy cô ca sĩ bất tài thỉnh thoảng phải lộ “hàng”, hở “bưởi” thì khán giả họ mới nhớ đến, quan chức cũng thế thôi, nếu không có “ý tưởng” ấy à, quên chuyện bổ nhiệm, lên chức đi nhé
- Nhưng ý tưởng cũng phải có tính khả thi, chứ cứ đề xuất bừa dư luận đánh giá là ẩm IC, chập cheng thì sao
- Họ không dại đâu, cứ đề xuất lên, được thì được chẳng được thì nghĩ chiêu khác, chẳng may vớ được ông cấp trên huyết áp và thần kinh không ổn định kí cho một phát, thế là hốt bạc
- Theo bác, “giải pháp” này liệu có được thông qua không?
- Có thể. Thường những cái ngớ ngẩn lại dễ được chấp nhận mà

Cận

Vác mai đi đào

- Bác Viễn đi đâu mà hớt hải thế?
- Đi xếp hàng mua xăng, bác cũng nên chạy ù về nhà lấy can ra cửa hàng mua một ít đi.
- Khi nào xe gần hết xăng thì ra đổ chứ tích trữ của nợ đó làm gì, cháy nhà thì toi, chẳng dại.
- Ai chẳng biết thế, nhưng tối nay giá xăng lại tăng, ra làm mấy can dùng dần, cũng tiết kiệm được một ít.
- Xăng vừa mới tăng mà, ai bảo bác là sắp tăng tiếp.
- Thì bà bán bún đầu ngõ nói, tôi cũng thấy mọi người ùn ùn đổ ra cấy xăng, ra mua nhanh lên kẻo hết.
- Nhưng theo qui định, đối với mặt hàng xăng, lần tăng sau phải cách lần tăng trước 30 ngày, trong khi lần tăng vừa rồi mới được mấy ngày mà.
- Tin theo các văn bản đó thì có ngày ăn cám. Bác không nhớ gần đây mấy ông bộ trưởng khả kính lên tivi thề sống thề chết sẽ không tăng giá xăng, vậy mà chỉ mấy tiếng đồng hồ sau, xăng lên giá đồng loạt, chẳng ai trở tay kịp.
- Sao mấy ông ấy tự hạ thấp uy tín của mình thế nhỉ?
- Có uy tín bao giờ đâu mà hạ. Uy tín cũng chẳng bằng tiền. Tôi nghĩ, việc họ sẵn sàng thất hứa với toàn xã hội chắc phải liên quan đến lợi ích nào đó.
- Bác cứ hay suy diễn. Nhà bác còn cái can để không nào cho tôi mượn vài chiếc?
- Hết rồi. Có mấy chục cái đã được dùng để tích trữ nước mắm, dầu ăn, tương ớt…
- Tích trữ cả tương ớt à?
- Bác chẳng biết gì cả. Ở nước mình, chỉ có mấy cái hạ giá liên tục, đó là ý thức công dân và đạo đức cán bộ, còn cái gì cũng tăng vù vù. Hàng hóa tích trữ chỉ ít bữa là lãi gấp đôi, lúc đấy mang tương ớt bán cho hàng phở, kiếm được khối, chẳng mấy lúc mà mua được đất, xây được nhà.
- Ai cũng làm như bác thì xã hội này loạn.
- Đừng có đạo đức giả, đến khi mọi thứ tăng cả lại hối hận, lúc đấy đừng có sang nhà tôi mà than thở, vay mượn nhé!
- Nhưng tôi ngại cái cảnh chen lấn xô đẩy để mua được vài lít xăng lắm
- Muốn ăn khoai thì phải vác mai đi đào. Bác cứ ngồi nhà rồi người ta mang xăng đến tận nhà bán cho bác chắc, đừng có mà nằm mơ.
- Vậy tôi phải làm gì bây giờ?
- Chen chúc trong đám đông hàng nghìn con người mà ăn mặc lùng thùng như bác là không ổn, cởi trần, quần đùi, đi đất là hợp lí nhất, xoa ít dầu lên người cho trơn, dễ chui luồn.
- Người toàn dẻ sườn như tôi mà cởi hết ra ngượng lắm!
- Tư cách gớm nhỉ, ra đến đó là bằng nhau tất. Nhiều khi chen ác liệt quá, quần đùi cũng chẳng còn ấy chứ!
- Ôi! Rồi cứ thế tồng ngồng về nhà à?
- Dùng can đựng xăng mà che. Mà của bác có soi kính lúp cũng chẳng thấy, có còn gì đâu mà ngắm.
- Vậy tôi liều theo bác vậy, lâu không được chen lấn xô đẩy cũng thấy nhớ. Đợi tôi về thay quần áo nhé!
Cận

Khó diệt được hết

- Con người và đất nước Nhật Bản thật diệu kì, bác Viễn nhỉ?
- Giờ bác mới đánh giá như vậy e rằng hơi muộn. Mặc dù không phải là nước giàu nhất, nhưng người Nhật luôn được cả thế giới ngưỡng mộ về nhân cách, lối sống, sự vươn lên không ngừng nghỉ…
- Đến cái đám xã hội đen của họ cũng có lối ứng xử thật đặc biệt.
- Ý bác là… tôi không hiểu?
- Chẳng là, vừa rồi khi nước Nhật chìm trong thảm họa, các băng nhóm Yakuza vốn khét tiếng với các hoạt động đâm thuê chém mướn, bảo kê, tống tiền đã tổ chức hàng trăm chuyến xe chở hàng cứu trợ tới các nạn nhân thảm họa, sóng thần.
- Thì cướp bóc mãi của dân, giờ trả lại có gì đáng nói đâu. Họ làm thế chắc để quảng bá hình ảnh, xoa dịu sự thù oán trong dư luận thôi.
- Cũng không hoàn toàn như vậy. Họ không cung cấp thông tin cho báo chí mà hết sức lặng lẽ chở hàng vào ban đêm tới những vùng khó khăn, cấp phát hàng hóa cho người bị nạn.
- Tôi chẳng tin lắm vào thiện chí đó. Có ai cho không ai cái gì bao giờ. Cứ nhìn vào tình hình nước ta sẽ thấy ngay. Trong đợt cứu trợ đồng bào miền Trung bị bão lụt vừa rồi bác không thấy nhiều doanh nghiệp cho được mấy thùng mì tôm mốc mà tiền hô hậu ủng, lôi báo chí đi theo rầm rầm rộ rộ, tìm mọi cách chường cái mặt phèn phẹt, thừa mỡ lên truyền hình. Có kẻ thì miệng hu hu nói thương người nghèo quá mà có thấy giọt nước mắt nào lăn ra đâu?
- Khóc trước đám đông ngượng chết đi được. Nhỡ đêm về, khi lên giường đi ngủ họ mới úp mặt vào gối khóc thương cho đồng bào mình thì sao?
- Tôi chẳng tin. Những kẻ ăn bớt tiền của người hiến máu nhân đạo, thụt két quĩ cứu trợ, ăn chặn tiền, hàng của người đang gặp khốn khó mà bác vẫn hi vọng vào lòng trắc ẩn của họ thì thật ngây thơ quá!
- Tôi có cảm giác dạo này bác đang bị trầm cảm thì phải. Sao bác mất lòng tin vào con người thế?
- Cũng không đến mức như thế. Không chỉ tôi mà nhiều người thật sự buồn khi chứng kiến cảnh Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ của một tỉnh lại mang quần áo cứu trợ cho một ga- ra ôtô làm giẻ lau, rồi chủ tịch huyện cho tiền từ thiện vào túi riêng, rồi cán bộ xã thâm thụt tiền trợ cấp gia đình chính sách…
- Chắc họ sợ người nghèo nhận được tiền lại vung tay quá trán nên giữ hộ thôi
- Được thế thì còn gì bằng, đằng này nhiều kẻ còn biến những món tiền hẻo thành xe hơi, nhà lầu, cho con cái đi du học. Cũng khối đối tượng đã bị đưa ra ánh sáng, phải vào tù, nhưng tiếc rằng cái đám này nhung nhúc khắp nơi, khó diệt được hết, buồn thay!
Cận

Tôi biết hỏi ai

- Bác Viễn này, theo bác, tôi có nên lập công ty nhập khẩu lưới đánh bắt không?
- Ao hồ, cá mú có còn đâu mà nhập lưới, khó tiêu thụ lắm
- Tôi chỉ nhập loại lưới chuyên dùng để bắt rùa thôi, chủ yếu dùng để bắt cụ Rùa hồ Gươm
- Trong nước không sản xuất được lưới hay sao mà phải nhập?
- Cũng làm được, nhưng không đảm bảo, hôm vừa rồi lưới nội bị cụ Rùa phá tan, trốn thoát đấy thôi
- Cụ Rùa ốm yếu lắm rồi, sức đâu mà vẫy vùng. Coi trên tivi hôm đó tôi thấy hình như người ta dùng màn tuyn để quây bắt cụ, chứ đâu phải lưới. Hình như có ai đó đang cố tình diễn trò thì phải
- Để chắc ăn, vừa rồi nhà chức trách đã quyết định cho nhập lưới của Nhật bác ạ. Tôi còn nghe nói mấy hôm nay hơn hai chục lính đặc công luyện tập ráo riết phương án bắt cụ Rùa, phen này cụ có chạy đàng trời
- Chứng kiến cảnh đó mà thấy cám cảnh quá. Rất nhiều con người đói khát, gặp hoạn nạn cần sự cứu giúp thì chẳng thấy ai quan tâm trong khi cả bộ máy công quyền của thành phố bấn loạn cả lên vì một con Rùa già. Thế mới thấy cái tầm, cái tâm, cái nhân cách, trình độ của nhiều quan chức nước ta đang có vấn đề
- Bác cứ ngồi đấy mà phán như thánh sống. Bắt cụ không dễ đâu. Đến bước đường cùng cụ rút gươm thần ra, bố ai dám đến gần
- Gươm nào? Cụ mà có gươm thật ấy à, cụ đã chém hết cái đám ăn tục nói phét, giỏi đục khoét hơn giỏi làm từ lâu rồi
- Bác chỉ được cái tinh vi, nếu giỏi sao bác không xung phong đi bắt cụ Rùa đi
- Có chết tôi cũng không làm cái chuyện báng bổ thần linh. Dùng cả lực lượng tinh nhuệ nhất của quân đội anh hùng để đối phó, quây bắt một biểu tượng, niềm tự hào của dân tộc là nỗi tủi hổ khó gột rửa
- Tôi cũng có cảm giác y như bác vậy. Hai chục đặc công nước, bơi giỏi như Yết Kiêu, dùng cả lưới của Nhật Bản mà vẫn không bắt được cụ, nỗi nhục lúc đó mới kinh khủng.
- Lúc đó không chỉ là nỗi nhục đâu, nó là sự phẫn nộ đấy
- Theo bác, trong lúc truy bắt cụ, nói dại, chẳng may có anh đặc công nào đó “hy sinh” thì có được công nhận là liệt sỹ không?
- Bác hỏi tôi, tôi biết hỏi ai
Cận

Những điều nhỏ nhặt

- Bác Viễn này, nếu còn muốn giữ tình cảm anh em, bạn bè thì ngay lập tức bác phải xin lỗi tôi.
- Tôi có điều gì thất thố với bác hay sao mà phải xin lỗi?
- Đúng thế! Hôm qua tôi thấy bác liếc trộm vợ tôi
- Có lẽ bác nhầm lẫn, tôi liếc vợ bác để làm gì?
- Có tình ý gì hay không tôi không rõ, nhưng như thế là không được
- Tôi nói bác bỏ quá, vợ bác trông “ngẫn” thế, tôi liếc làm gì cho hỏng mắt. Có lẽ do vô tình tôi nhìn về phía bác gái thôi.
- Vô tình hay cố ý thì bác vẫn phải xin lỗi. Bác không thấy ông giám đốc điện lực người Nhật Bản khóc nức nở xin lỗi người dân vì… sóng thần làm hỏng nhà máy điện nguyên tử à? Ông ấy có tạo ra được thiên tai đâu mà vẫn xin lỗi đấy thôi
- Văn hóa của họ nó thế, ai cũng thường trực trong mình tinh thần trách nhiệm với đồng loại. Một đứa bé bị tai nạn, cả đất nước nhức nhối nỗi đau, một số phận gặp bất hạnh cả xã hội sẽ chung tay gánh vác. Hình ảnh những con người khả kính cúi gập người xin lỗi nhân dân được cả thế giới thán phục
- Sao khi xin lỗi mặt họ không hếch lên, miệng tủm tỉm cười như đám quan chức nhà mình nhỉ? Tôi thấy hành động gập mình nó cứ hèn hạ thế nào ấy
- Chính vì cái lối tư duy giống của bác mà ở ta thiếu vắng hai từ “Xin Lỗi” quá. Khi con người ta cúi mình thấp hơn người khác đấy chính là lúc họ đang vươn tới trời xanh
- Tôi lại cho rằng, họ cúi đầu là để khỏi phải nhìn thẳng vào sự phẫn nộ của người dân, để nếu có bị dân đánh thì cuộn tròn người cho nhanh, không bị thụi vào chỗ hiểm
- Động cơ của việc xin lỗi là gì không cần bàn đến, nhưng rõ ràng, đây là hành vi của sự văn minh, điều này rất thiếu trong xã hội ta
- Nhưng nếu cứ luôn mồm xin lỗi thì dễ nhàm. Hôn lên má người yêu rồi xin lỗi vì đã làm em thích, biếu sếp chai rượu rồi xin lỗi vì đã làm sếp say, thấy vợ bạn đau bụng cũng xin lỗi vì không dau hộ được… tôi thấy nó thế nào ấy, thà không xin lỗi còn hơn.
- Cái này thì tùy bác thôi, nhưng bác nên nhớ một điều, một con người hay một đất nước chỉ có thể lớn lên được khi họ làm tốt từ những điều nhỏ nhặt
Cận

Không chết được ngay

- Nghe nói bác Viễn sắp xây nhà phải không?
- Thì cả đời chắt chiu, giờ là lúc phải hưởng thụ chứ
- Cũng nên như vậy. Thời buổi này mà ăn ở lúi xùi quá người ta cười cho. Thế nhà bác làm có to không?
- Nhà chỉ có đôi vợ chồng già nên tôi định làm 5 tầng thôi, làm to quá ở không hết
- Đứng một chỗ thở còn chẳng ra hơi, làm thế nào mà bác leo được lên những tầng trên?
- Bác lạc hậu quá, có thang máy nâng bước cánh chim già chứ. Hơn nữa, tôi làm nhà cao có phải để ở đâu. Chỉ khi nào có lũ lụt hay sóng thần, tôi mới lên đó trú ngụ thôi
- Bác lo xa như vậy cũng đúng. Trận động đất kèm sóng thần vừa rồi ở Nhật kinh quá bác nhỉ. Hàng vạn chiếc xe hơi, hàng đoàn tàu hỏa bị sóng tung lên trời như những cọng rơm. Người thì chết như ngả rạ, hãi quá.
- Chính vì cơn cuồng nộ của tự nhiên này mà tôi quyết định làm nhà đấy. Bác cũng nên làm cái nhà cao cao một chút cho yên tâm
- Nhật Bản là một nước công nghiệp phát triển, công nghệ xây dựng của họ hiện đại bậc nhất thế giới mà còn tan tác như vậy, không hiểu Hà Nội mà bị một cơn động đất lớn như vậy thì thiệt hại sẽ đến đâu nhỉ?
- Phỉ phui cái mồm bác. Đã có ông tiến sỹ lên tivi nói Việt Nam không thể có động đất lớn đấy thôi
- Nghe lời mấy ông này có ngày đổ thóc giống ra mà ăn. Chẳng lẽ bác đã quên hồi năm 2008, dự báo thời tiết là mưa nhỏ, không đáng kể, ai ngờ ông trời ”tương” cho một phát cả Hà Nội ngập trong trùng dương sóng vỗ, khiến mấy chục con người phải chuyển khẩu lên thượng giới? Hà Nội mà bị động đất và sóng thần như Nhật Bản, có mà nát như tương
- Nhà cao tầng đầy ra đấy, lên đó mà ẩn nấp, sóng nào vươn tới được
- Cứ tình trạng ăn bớt sắt thép, bê tông lõi tre như hiện nay ấy à, gặp sóng hồ Tây nhà chung cư cao cấp cũng sập, nói gì tới động đất với sóng thần. Đấy là chưa kể nhà siêu mỏng, siêu méo, nhà lắp ghép làm từ nửa thế kỉ trước, mới gặp cơn gió mùa thu mà đã run rẩy chỉ chực ngã sõng soài vào lòng anh hàng xóm. Rồi còn khu vực phố cổ, chuột chạy trên mái nhà cũng khiến tường nhà nứt toang hoác… Ôi! Đáng lo lắm
- Vậy theo bác thì phải làm thế nào?
- Tốt nhất là chọn chỗ rộng thoáng mà ở. Đêm đến, đừng có ngủ trong nhà, lên đồi mà nằm, mà nhớ mặc áo phao nhé, chẳng may có bị sóng thần cuốn ra khơi cũng không chết được ngay, còn có thời gian mà vĩnh biệt đất trời
Cận

Nhung nhúc Lý Thông

- Bác Viễn này, giờ tôi mới hiểu thế nào là cao lương mĩ vị, mới hiểu tại sao người ta sẵn sàng giết nhau để vươn lên đỉnh cao quyền lực, để được ăn ngon mặc đẹp.
- Bác vừa được ăn tay gấu hầm rãi chim yến hay lẩu lưỡi hổ kèm sâm Cao Ly vậy?
- Không, tôi vừa được thằng cháu đưa đi ăn bát phở, giá mỗi bát những 750 nghìn đồng, đến chết tôi cũng không quên được thịnh tình của thằng cháu yêu quí.
- Bát phở giá trị bằng nửa tháng lương như vậy chắc phải tuyệt vời lắm, nó được nấu với thịt gì vậy?
- Thịt bò Cô-bê nhập từ nước ngoài, đừng có nhầm với bò ăn rác ở Thái Nguyên nhé.
- Vậy mà tôi cứ tưởng phở được nấu bởi mấy ngôi sao Hollywood. Bò Cô- bê đắt thế chắc phải được nuôi nấng đặc biệt lắm. Khi vừa sinh ra chắc chúng được bú sữa người, được ngủ trên đệm Kim-đan, phòng lắp điều hòa nhiệt độ, chiều có người dẫn đi dạo, đêm có người đọc chuyện Cô bé quàng khăn đỏ cho nghe trước giờ đi ngủ, hôm nào trở trời còn được mát-xa…?

- Tôi cũng không rõ chúng được nuôi nấng ra sao, khi nhai chỉ thấy mềm mềm.
- Nếu chỉ để nhai đỡ mỏi răng, trong cơ thể bò nội thiếu gì bộ phận mềm. Tôi hỏi thật bác, bò Cô-bê có ngon hơn bò nuôi trong nước không?
- Cả đời ăn khoai, thần kinh lưỡi của tôi hỏng rồi, không cảm nhận được, nhưng nếu không ngon ai người ta bỏ hàng chục triệu đồng đưa cả nhà tới đó ăn sáng thường xuyên.
- Vậy từ lúc ăn bát phở của Ngọc hoàng thượng đế đến giờ bác có thấy người khỏe ra, đầu óc minh mẫn hơn không?
- Mới ăn có một lần thì làm sao đã có tác dụng được, chỉ thấy sau khi ăn bát phở đó tôi thấy mình tự tin hẳn.
- Ý bác là…?
- Bác không nhận thấy khi đi ngoài đường ngực tôi luôn ưỡn ra phía trước à. Đứng nói chuyện với ai, mặt tôi cũng nghênh lên, đúng dáng vẻ của giới tư sản mại bản. Một bát phở thôi mà đã làm cho con người ta thấy mình cao quí hẳn.
- Người giỏi họ chứng minh đẳng cấp của mình qua những hành vi, việc làm có ích cho cộng đồng. Chỉ những kẻ trọc phú ngu dốt mới lấy manh quần, tấm áo, chiếc xe ra để lòe thiên hạ
- Chắc bực tức vì cả đời chẳng được miếng ngon nào nên bác mới nói thế, hình như bác đang ghen với tôi thì phải?
- Thật đáng thương cho cái nhìn nhỏ nhen của bác. Giá như những kẻ như bác và thằng cháu bác bớt đi vài ba bát phở hàng ngày giúp vốn làm ăn cho bà con thôn quê thì sẽ đáng trân trọng biết bao. Tiếc là ở thời nào cũng thế, Thạch Sanh thì ít mà Lý Thông thì nhung nhúc. Buồn thay!
Cận

“Bão” giá vần vũ

- Bác Viễn đi đâu mà thất thểu thế kia?
- Tôi đi làm thủ tục nhập viện bác ạ.
- Chết, bác bị bệnh gì mà sao không nói cho tôi biết vậy?
- Cũng không có gì nghiêm trọng, tôi chỉ mắc chứng ăn khỏe, ngủ khỏe thôi
- Ối giời! cái “bệnh” của bác bao người ước mơ mà chẳng được. Khỏe thế, bác vào viện làm gì?
- Tôi muốn cắt béng đi một nửa cái dạ dày, kéo dài gấp đôi số ruột non, ruột già, mua thuốc uống sao cho có thể thức suốt ngày đêm…
- Tôi hiểu rồi, bác không muốn ngủ để có thời gian tỉnh táo phục vụ chị em chứ gì?
- Bậy nào, tôi cắt dạ dày là để ăn ít đi, kéo dài ruột là để thức ăn đọng lại trong người lâu hơn, không sớm bị đói, muốn thức khuya để có thời gian kiếm tiền nuôi vợ con.
- Có lương hưu rồi, sống sao cho nhàn hạ, thanh thản, sao tự nhiên bác lại muốn bon chen với đời vậy?
- Ai muốn nhọc thân làm gì, nhưng bác tính bão giá vần vũ khắp nơi thế này, đồng lương hưu hàng tháng của tôi với bác giờ chỉ đủ chi dùng cho mấy ngày, không làm thêm thì lấy gì cho vào mồm.
- Thì ăn ít đi, trước ăn 3 bát giờ ăn 1 thôi, quần áo, đồ đạc đừng may, sắm nữa là đâu vào đấy thôi mà!
- Tôi đã làm vậy nhưng không ăn thua bác ạ. Tháng trước tôi đã cấm bà nhà tôi không được tập thể dục nhịp điệu nữa. Già rồi mà còn nhảy tưng tưng như vậy là chóng đói lắm. Ngồi đánh cờ với bác cũng vậy, tôi có dám hít thở mạnh đâu. Cơ bụng hoạt động nhiều là rất tốn cơm.
- Tôi nghe nói nhà nước sắp tăng lương rồi mà.
- Chỉ như gãi ngứa thôi, tượng trưng ấy mà. Nhiều gia đình ở quê đã đẽo cá gỗ treo lên xà nhà để đến bữa nhìn lên đó tưởng tượng là đang ăn cá thật. Giờ ai muốn làm giàu thì chuyển sang sản xuất gà gỗ, giò gỗ, rau muống gỗ
- Vậy sao báo, đài gần đây đưa tin nước mình đã thoát nghèo rồi. Thu nhập bình quân đầu người đã ở mức trung bình của thế giới?
- Không hiểu người ta căn cứ vào tiêu chí nào để phát ngôn như vậy, chỉ biết rằng, lương hưu mỗi tháng của tôi trước đây mua được 2 chỉ vàng giờ chỉ còn nửa chỉ, trước cầm 20 nghìn ra chợ đủ mua thức ăn ngon lành cho cả nhà, giờ 100 nghìn đồng chỉ mua được vài mớ rau, chán lắm!
- Thôi, than vãn phỏng có ích gì, xưa kia, toàn ăn ngô, khoai sắn, cả tháng chẳng được miếng thịt mà bộ đội ta vẫn chạy vù vù ngoài mặt trận, vác B40 truy kích kẻ thù chạy phọt cả bơ sữa ra, giờ thiếu thốn một tí có gì là ghê gớm
- Đói khổ tôi đâu có xá, chỉ tức là những người suốt đời cống hiến như tôi với bác rau muống không có mà ăn, lại có kẻ nhẫn tâm sáng nào cũng cưỡi xe đẹp đi ăn bát phở giá gần triệu bạc.
- Bực làm gì cho tổn thọ. Cái đám đó bên ngoài trông sáng láng thế thôi, bên trong rệu rão hết cả rồi, có tay nào không bị tim mạch tiểu đường đâu. Giời có mắt, không cho ai hết mọi thứ đâu.
Cận

Đừng huyền hoặc quá!

- Mừng quá bác Viễn ạ! Thế là cuối cùng cụ rùa hồ Gươm sắp được cứu sống rồi.
- Căn cứ vào đâu mà bác nói vậy?
- Thì chính quyền Hà Nội vừa quyết định thành lập Ban chỉ đạo cứu cụ rùa đấy thôi.
- Ôi dào, việc này người ta đã bàn bao năm nay rồi, có thực hiện được đâu
- Thế ra tôi mừng hụt à?
- Không chỉ nhẹ dạ cả tin, tôi còn đồ rằng đầu óc bác có vấn đề.
- Bác cứ dìm “hàng”, tôi mà ngu dốt đã không giữ được cái chức đội trưởng đội bảo vệ cơ quan ngần ấy năm.
- Được rồi, vậy tôi hỏi, nếu bác là lãnh đạo một đơn vị lớn, người ta giao cho bác nhiệm vụ trục vớt, cứu chữa cụ rùa, bác có nhận không?
- Thì… thì cũng phải tính toán điều hơn lẽ thiệt đã chứ!
- Tôi biết ngay là bác sẽ nói vậy, “Cụ” là thần linh, là biểu tượng của dân tộc, giờ mà bác vớt “cụ” lên, chẳng may không chạy chữa được, “Cụ” lăn ra chết thì cơn bão dư luận sẽ trút xuống đầu bác, coi như sự nghiệp chính trị của bác cũng “tiêu”.
- Cụ là thần, chết làm sao được
- Bác ngố thật hay giả vờ đấy? Cụ mà có phép thuật thật thì đã vật chết mấy con mẹ rùa tai đỏ lúc hứng tình cắn đứt cả cổ cụ, cũng như chém chết mấy thằng định câu cụ rồi.
- Bác cứ hay báng bổ, không là thần sao cụ sống cả nghìn tuổi được.
- Chính cái lối huyền hoặc hóa thực tế của những người như bác khiến cụ khổ thêm đấy. Bác thử giở từ điển các loài vật ra xem có loài nào sống quá 200 năm không. “Cụ” rùa hồ Gươm quá lắm là 150 tuổi thôi.
- Ý bác là, nói dại, cụ có “thăng” bây giờ cũng là hợp với qui luật phải không?
- Đúng thế, “Còn nước còn tát”, cứu chữa để “Cụ” thọ thêm cũng tốt, việc cải tạo môi trường lòng hồ cũng là viêc nên làm, nhưng không nhất thiết phải cuống cả lên như thế!
- Nếu không đưa cụ kịp thời lên bờ để cứu chữa, cụ mà chết nổi lềnh phềnh trên mặt nước sẽ tác động rất lớn đến xã hội, ảnh hưởng nặng nề tới truyền thuyết hào hùng xa xưa.
- Nhưng nếu vớt lên, mọi người chứng kiến thân hình lở lói của “Cụ”, dáng đi thì thập thững nhưng mắt vẫn hấp háy trước các nàng rùa tai đỏ, tôi e sự tôn sùng trong lòng mọi người sẽ sụp đổ
- Vậy phải làm thế nào?
- Bác có thấy những ngôi sao lớn thường có những cái chết hết sức đặc biệt, bí ẩn không?
- Ý bác muốn nói là bí mật đem cụ đi thủ tiêu à?
- Việc gì phải nhẫn tâm thế, đợi đêm xuống, lẳng lặng trục vớt cụ lên mang đến nơi kín đáo mà cứu chữa.
- Nhỡ người dân lâu không thấy cụ nổi lên thắc mắc thì sao?
- Thì kiếm một cụ tương tự thả xuống hồ.
- Kiếm đâu ra một cụ to lớn như thế bây giờ?
- Cứ đặt hàng các chủ quán thịt rừng là có tất.
Cận

Khát vọng “ảo”

- Tôi hỏi bác Viễn một câu nhé, nhưng bác hứa là phải trả lời thật lòng đấy?
- Gớm, mới nói dối bác có hơn chục lần mà bác nhớ kĩ thế, tôi hứa.
- Bác thích ở thành phố hay nông thôn?
- Mới sáng ra mà bác đã hỏi ngớ ngẩn thế, tất nhiên là thích an cư lạc nghiệp ở thành phố rồi. Ở nông thôn cũng có cái hay, nhưng mỗi năm chỉ nên ở vài ngày thôi. Ở lâu, cái cảnh nhếch nhác, đói khổ nó vận vào thân, ai mà chịu được.
- Tôi cũng có suy nghĩ y như bác vậy. Vợ chồng tôi vừa bán vườn, bán ruộng, bán nhà ở quê lên đây mua đất đấy. Giàu nhà quê không bằng ngồi lê Hà Nội mà bác.
- Vậy à. Chúc mừng bác. Số ruộng vườn mênh mông của bác mà bán đi, lên đây chắc mua được mấy căn biệt thự ấy nhỉ?
- Ở đâu ra, được có hơn chục mét vuông thôi, mà cũng tận trong ngõ ngách chứ đâu phải mặt đường. Chật nhưng vui, muốn ăn bát phở, bước ra cửa là có ngay. Ai cũng ăn mặc đẹp. Các cô thì xinh xắn, ẻo qua ẻo lại trước mặt khiến tôi bần thần rạo rực hết cả người, muốn hồi xuân lần nữa quá!
- Hồi mới lên đây tôi cũng có tâm trạng như bác vậy, hưng phấn lắm. Nhưng ở lâu tôi mới nghiệm ra rằng, ở cái đất này mà không có tiền nhục như con trùng trục vậy.
- Phong độ như bác thì mới nhiều khát vọng, chứ như tôi, răng lợi có còn cái nào đâu mà đòi ăn thịt bò. “Thiết bị”, “máy móc” cũng đại tu mấy lần rồi, giờ không thể phục hồi được nữa. Với tôi giờ chỉ cần mặc ấm, mỗi bữa vài lưng cơm với bát canh là đủ.
- Nếu nhu cầu đơn giản thế sao không ở quê cho thoáng mát, tĩnh tâm, chen chúc lên đây làm gì cho khổ?
- Thì tôi đã nói rồi, tôi chuyển lên thành phố không phải để hưởng thụ, mà chỉ cốt được ở cạnh những người sang trọng. Nhìn mọi người sung sướng, no đủ là tôi thấy mãn nguyện rồi, thấy mình như thuộc về giới quí tộc vậy.
- Bác không có tầm nhìn xa trông rộng gì cả. Sắp tới, nông thôn nước mình rồi cũng phát triển như thành thị vậy. Hàng trăm trí thức trẻ ưu tú vừa được cử về các huyện nghèo, giúp địa phương vươn lên làm giàu đấy. Rồi các vùng sâu vùng xa sẽ có những tòa nhà chọc trời. Người nông dân ở ngoài ruộng về đi thang máy lên tầng 20, chui vào căn hộ cao cấp mát lạnh điều hòa để nghỉ ngơi, coi bóng đá…
- Bác đang coi phim khoa học viễn tưởng đấy à. Tôi chỉ mong bà con nông thôn nhận được những manh áo cứu trợ còn lành lặn, đừng có tã tượi quá như đợt vừa rồi, mong bà con ai cũng có cặp bánh chưng không bị mốc, chút hoa quả không ngâm hóa chất, mấy gói mì tôm còn hạn sử dụng đặt lên bàn thờ tổ tiên là được. Người còn sống dùng đồ “dởm”, ăn thịt hộp thối, uống thuốc quá đát còn chấp nhận được, chứ để người đã khuất xài mấy thứ đó tội lắm, có ngày các cụ vật chết.
Cận